ابوالحسن فصیحی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 5 منبع : گنجینه دانشمندان (جلد ششم)

ابوالحسن على بن محمد بن على بن زید استرآبادى مشهور به فصیحى فاضلى ادیب و نحوى شاگرد شیخ عبدالقار جرجانى و استاد ملك‏النجاة بود (این چنین استاد و شاگردى كه دید) بعد از خطیب تبریزى در مدرسه نظامیه بغداد مدرس بود و چون او را به تشیع متهم نمودند و حقیقت مال از او پرسیدند گفت انكار مذهب خود نمى‏توانم و از فرق تا به قدم خود را شیعه مى‏دانم بنابراین او را از تدریس آنجا معزول ساختند و ابومنصور جوالیقى را بجاى او تعیین نمودند و بعد از آن شیوه عزلت ورزید و از آمیزش مردم دورى گزید تا در 13 ذى‏الحجه 516 در بغداد وفات نمود. (وف 516 ق)، عالم امامى، ادیب، نحوى و شاعر. معروف به ابن ابى‏زید. به دلیل مطالعه‏ى بسیار كتاب «الفصیح» ثعلب نحوى و همچنین تدریس آن ملقب به فصیحى. اصل وى از استرآباد و از شاگردان شیخ عبدالقاهر جرجانى در نحو استاد ملك النحاه، حسن بن صافى، و حیص بیص شاعر بود. وى به بغداد رفت و در آنجا مقیم شد و پس از یحیى بن على خطیب تبریزى مدتى در مدرسه‏ى نظامیه‏ى بغداد نحو تدریس كرد. چون او را به تشیع متهم ساختند و حقیقت را از وى پرسیدند گفت: انكار نمى‏كنم و از فرق تا به قدم خود را شیعى مى‏دانم. بنابراین او را از مقام مدرسى معزول و ابومنصور جوالیقى را جاشنین وى ساختند. پس از آن از مردم كناره گرفت و گوشه‏نشینى اختیار كرد، حتى شاگردانش را از خود دور مى‏كرد كه مبادا آنان نیز از مدرسه محروم شوند. اما شاگردانش در خانه به حضورش مى‏رسیدند. حافظ ابوطاهر سلفى اصفهانى از شاگردان، راویان و مجالسان اوست. وى اشعارى در رد ابن‏سكره‏ى نحوى ناصبى، در حرمت متعه دارد، كه شیخ ابوالفتوح در تفسیرش «روض الجنان»، آن را ذكر كرده است.[1]